Ρατσισμός

Μάνος Χατζιδάκις - Πάντα επίκαιρος

«Οποιος δεν φοβάται το πρόσωπο του τέρατος, πάει να πει ότι του μοιάζει. Η πιθανή προέκταση του αξιώματος είναι, να συνηθίσουμε τη φρίκη, να μας τρομάζει η ομορφιά. Η υποταγή ή ο εθισμός σε μια τέτοια συνύπαρξη, η συνδιαλλαγή, δεν προκαλεί τον κίνδυνο της αφομοίωσης ή της λήθης, του πώς πρέπει, του πώς οφείλουμε να σκεφτόμαστε, να πράττουμε και να μιλάμε; 

»Αναμφισβήτητα αρχίσαμε να το ανεχόμαστε. Και η ανοχή, πολλαπλασιάζει τα ζώα στη δημόσια ζωή, τα ισχυροποιεί και τα βοηθά να συνθέσουν με ακρίβεια τη μορφή του τέρατος που προΐσταται, ελέγχει και μας κυβερνά. Η μορφή του τέρατος είναι αποκρουστική. Όταν όμως το πρόσωπο του τέρατος πάψει να μας τρομάζει, τότε πρέπει να φοβόμαστε… γιατί αυτό σημαίνει ότι έχουμε αρχίσει να του μοιάζουμε.» 

Ο πάντα επίκαιρος Μάνος Χατζιδάκις.

 

Μάνος Χατζιδάκις

Ο νεοναζισμός δεν είναι οι άλλοι

Ο νεοναζισμός, ο φασισμός, ο ρατσισμός και κάθε αντικοινωνικό και αντιανθρώπινο φαινόμενο συμπεριφοράς δεν προέρχεται από ιδεολογία, δεν περιέχει ιδεολογία, δεν συνθέτει ιδεολογία. Είναι η μεγεθυμένη έκφραση-εκδήλωση του κτήνους που περιέχουμε μέσα μας χωρίς εμπόδιο στην ανάπτυξή του, όταν κοινωνικές ή πολιτικές συγκυρίες συντελούν, βοηθούν, ενυσχύουν τη βάρβαρη και αντιανθρώπινη παρουσία του.

Η μόνη αντιβίωση για την καταπολέμηση του κτήνους που περιέχουμε είναι η Παιδεία. Η αληθινή παιδεία και όχι η ανεύθυνη εκπαίδευση και η πληροφορία χωρίς κρίση και χωρίς ανήσυχη αμφισβητούμενη συμπερασματολογία. Αυτή η παιδεία που δεν εφησυχάζει ούτε δημιουργεί αυταρέσκεια στον σπουδάζοντα, αλλά πολλαπλασιάζει τα ερωτήματα και την ανασφάλεια. Όμως μια τέτοια παιδεία δεν ευνοείται από τις πολιτικές παρατάξεις και από όλες τις κυβερνήσεις, διότι κατασκευάζει ελεύθερους και ανυπότακτους πολίτες μη χρήσιμους για το ευτελές παιχνίδι των κομμάτων και της πολιτικής. Κι αποτελεί πολιτική «παράδοση» η πεποίθηση πως τα κτήνη, με κατάλληλη τακτική και αντιμετώπιση, καθοδηγούνται, τιθασεύονται.

Ενώ τα πουλιά… Για τα πουλιά, μόνον οι δολοφόνοι, οι άθλιοι κυνηγοί αρμόζουν, με τις «ευγενικές παντός έθνους παραδόσεις». Κι είναι φορές που το κτήνος πολλαπλασιαζόμενο κάτω από συγκυρίες και με τη μορφή «λαϊκών αιτημάτων και διεκδικήσεων» σχηματίζει φαινόμενα λοιμώδους νόσου που προσβάλλει μεγάλες ανθρώπινες μάζες και επιβάλλει θανατηφόρες επιδημίες.

Πρόσφατη περίπτωση ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Μόνο που ο πόλεμος αυτός μας δημιούργησε για ένα διάστημα μιαν αρκετά μεγάλη πλάνη, μιαν ψευδαίσθηση. Πιστέψαμε όλοι μας πως σ' αυτό τον πόλεμο η Δημοκρατία πολέμησε το φασισμό και τον νίκησε. Σκεφθείτε: η «Δημοκρατία», εμείς με τον Μεταξά κυβερνήτη και σύμμαχο τον Στάλιν, πολεμήσαμε το ναζισμό, σαν ιδεολογία άσχετη από μας τους ίδιους. Και τον… νικήσαμε. Τι ουτοπία και τι θράσος. Αγνοώντας πως απαλλασσόμενοι από την ευθύνη του κτηνώδους μέρους του εαυτού μας και τοποθετώντας το σε μια άλλη εθνότητα υποταγμένη ολοκληρωτικά σ' αυτό, δεν νικούσαμε κανένα φασισμό αλλά απλώς μιαν άλλη εθνότητα επικίνδυνη που επιθυμούσε να μας υποτάξει.

Ένας πόλεμος σαν τόσους άλλους από επικίνδυνους ανόητους σε άλλους ανόητους, περιστασιακά ακίνδυνους. Και φυσικά όλα τα περί «Ελευθερίας», «Δημοκρατίας», και «λίκνων πνευματικών και μη», για τις απαίδευτες στήλες των εφημερίδων και τους αφελείς αναγνώστες. Ποτέ δεν θα νικήσει η Ελευθερία, αφού τη στηρίζουν και τη μεταφέρουν άνθρωποι, που εννοούν να μεταβιβάζουν τις δικές τους ευθύνες στους άλλους.

(Κάτι σαν την ηθική των γερόντων χριστιανών. Το καλό και το κακό έξω από μας. Στον Χριστό και τον διάβολο. Κι ένας Θεός που συγχωρεί τις αδυναμίες μας εφόσον κι όταν τον θυμηθούμε μες στην ανευθυνότητα του βίου μας. Επιδιώκοντας πάντα να εξασφαλίσουμε τη μετά θάνατον εξακολουθητική παρουσία μας. Αδυνατώντας να συλλάβουμε την έννοια της απουσίας μας. Το ότι μπορεί να υπάρχει ο κόσμος δίχως εμάς και δίχως τον Καντιώτη τον Φλωρίνης).

Δεν θέλω να επεκταθώ. Φοβάμαι πως δεν έχω τα εφόδια για μια θεωρητική ανάπτυξη, ούτε την κατάλληλη γλώσσα για τις απαιτήσεις του όλου θέματος. Όμως το θέμα με καίει. Και πριν πολλά χρόνια επιχείρησα να το αποσαφηνίσω μέσα μου. Σήμερα ξέρω πως διέβλεπα με την ευαισθησία μου τις εξελίξεις και την επανεμφάνιση του τέρατος. Και δεν εννοούσα να συνηθίσω την ολοένα αυξανόμενη παρουσία του. Πάντα εννοώ να τρομάζω.

Ο νεοναζισμός δεν είναι οι άλλοι. Οι μισητοί δολοφόνοι, που βρίσκουν όμως κατανόηση από τις διωκτικές αρχές λόγω μιας περίεργης αλλά όχι και ανεξήγητης συγγενικής ομοιότητος. Που τους έχουν συνηθίσει οι αρχές και οι κυβερνήσεις σαν μια πολιτική προέκτασή τους ή σαν μια επιτρεπτή αντίθεση, δίχως ιδιαίτερη σημασία που να προκαλεί ανησυχία. (Τελευταία διάβασα πως στην Πάτρα, απέναντι στο αστυνομικό τμήμα άνοιξε τα γραφεία του ένα νεοναζιστικό κόμμα. Καμιά ανησυχία ούτε για τους φασίστες, ούτε για τους αστυνομικούς. Ούτε φυσικά για τους περιοίκους).

Ο εθνικισμός είναι κι αυτός νεοναζισμός. Τα κουρεμένα κεφάλια των στρατιωτών, έστω και παρά τη θέλησή τους, ευνοούν την έξοδο της σκέψης και της κρίσης, ώστε να υποτάσσονται και να γίνονται κατάλληλοι για την αποδοχή διαταγών και κατευθύνσεων προς κάποιο θάνατο. Δικόν τους ή των άλλων. Η εμπειρία μου διδάσκει πως η αληθινή σκέψη, ο προβληματισμός οφείλει κάπου να σταματά. Δεν συμφέρει. Γι' αυτό και σταματώ. Ο ερασιτεχνισμός μου στην επικέντρωση κι ανάπτυξη του θέματος κινδυνεύει να γίνει ευάλωτος από τους εχθρούς. Όμως οφείλω να διακηρύξω το πάθος μου για μια πραγματική κι απρόσκοπτη ανθρώπινη ελευθερία.

Ο φασισμός στις μέρες μας φανερώνεται με δυο μορφές. Ή προκλητικός, με το πρόσχημα αντιδράσεως σε πολιτικά ή κοινωνικά γεγονότα που δεν ευνοούν την περίπτωσή τους ή παθητικός μες στον οποίο κυριαρχεί ο φόβος για ό,τι συμβαίνει γύρω μας. Ανοχή και παθητικότητα λοιπόν. Κι έτσι εδραιώνεται η πρόκληση. Με την ανοχή των πολλών. Προτιμότερο αργός και σιωπηλός θάνατος από την αντίδραση του ζωντανού και ευαίσθητου οργανισμού που περιέχουμε.

Το φάντασμα του κτήνους παρουσιάζεται ιδιαιτέρως έντονα στους νέους. Εκεί επιδρά και το marketing. Η επιρροή από τα Μ.Μ.Ε. ενός τρόπου ζωής που ευνοεί το εμπόριο. Κι όπως η εμπορία ναρκωτικών ευνοεί τη διάδοσή τους στους νέους, έτσι και η μουσική, οι ιδέες, ο χορός και όσα σχετίζονται με τον τρόπο ζωής τους έχουν δημιουργήσει βιομηχανία και τεράστια κι αφάνταστα οικονομικά ενδιαφέρονται.

Και μη βρίσκοντας αντίσταση από μια στέρεη παιδεία όλα αυτά δημιουργούν ένα κατάλληλο έδαφος για να ανθίσει ο εγωκεντρισμός η εγωπάθεια, η κενότητα και φυσικά κάθε κτηνώδες ένστιχτο στο εσωτερικό τους. Προσέξτε το χορό τους με τις ομοιόμορφες στρατιωτικές κινήσεις, μακρά από κάθε διάθεση επαφής και επικοινωνίας. Το τραγούδι τους με τις συνθηματικές επαναλαμβανόμενες λέξεις, η απουσία του βιβλίου και της σκέψης από τη συμπεριφορά τους και ο στόχος για μια άνετη σταδιοδρομία κέρδους και εύκολης επιτυχίας.

Βιώνουμε μέρα με τη μέρα περισσότερο το τμήμα του εαυτού μας – που ή φοβάται ή δεν σκέφτεται, επιδιώκοντας όσο γίνεται περισσότερα οφέλη. Ώσπου να βρεθεί ο κατάλληλος «αρχηγός» που θα ηγηθεί αυτό το κατάπτυστο περιεχόμενό μας. Και τότε θα 'ναι αργά για ν' αντιδράσουμε. Ο νεοναζισμός είμαστε εσείς κι εμείς – όπως στη γνωστή παράσταση του Πιραντέλο. Είμαστε εσείς, εμείς και τα παιδιά μας. Δεχόμαστε να 'μαστε απάνθρωποι μπρος στους φορείς του AIDS, από άγνοια αλλά και τόσο «ανθρώπινοι» και συγκαταβατικοί μπροστά στα ανθρωποειδή ερπετά του φασισμού, πάλι από άγνοια, αλλά κι από φόβο κι από συνήθεια.

Και το Κακό ελλοχεύει χωρίς προφύλαξη, χωρίς ντροπή. Ο νεοναζισμός δεν είναι θεωρία, σκέψη και αναρχία. Είναι μια παράσταση. Εσείς κι εμείς. Και πρωταγωνιστεί ο Θάνατος.

 

(Κείμενο για το νεοναζισμό και τον εθνικισμό που έγραψε ο συνθέτης Μάνος Χατζιδάκις τον Φεβρουάριο του 1993, λίγους μήνες πριν από τον θάνατό του, και  δημοσιεύτηκε στο πρόγραμμα αντιναζιστικής συναυλίας που έδωσε η Ορχήστρα των Χρωμάτων. Το ίδιο κείμενο δημοσιεύτηκε παράλληλα και στην εφημερίδα Ελευθεροτυπία)

 

 

 Το παράξενο φρούτο 

Ρατσισμός:Μαρία Κάππου

 

   

Σχεδιάγραμμα Ρατσισμός : Αίτια, Συνέπειες, Τρόποι Αντιμετώπισης

 

 

Αίτια 

1. Οικογένεια

• Ελλιπής παιδεία και στερεοτυπικές αντιλήψεις που μεταφέρονται από γενιά σε γενιά

• Έλλειψη επικοινωνίας και σεβασμού στη διαφορετικότητα μέσα στο σπίτι

• Αρνητικά πρότυπα και επικράτηση συμπεριφορών που προάγουν το μίσος

2. Σχολείο

• Έλλειψη ανθρωπιστικής παιδείας η οποία προάγει τα πανανθρώπινα ιδανικά της ισότητας, της ελευθερίας, της ανοχής, της αλληλεγγύης. Η ανθρωπιστική παιδεία θυσιάζεται στον βωμό του εξετασιοκεντρικού συστήματος.

  Πρόσεξε ένα ενδιαφέρον επιχείρημα: Το σημερινό εκπαιδευτικό σύστημα προωθεί και εντείνει τον ανταγωνισμό, τον ατομικισμό και την πίεση των μαθητών\τριών και το σχολείο που τους προσφέρεται συχνά δεν συνομιλεί με τα πραγματικά τους προβλήματα. Παραμένει εγκλωβισμένο σε ξεπερασμένα προγράμματα και σε εξετασιοκεντρικές λογικές, προκρίνει αποσπασματικές δεξιότητες και γνώση αποκομμένη από τα ανθρωπιστικά ιδανικά, τις ανάγκες, τις αγωνίες και τα ερωτήματα της νέας γενιάς. Αντί το σχολείο να γίνει χώρος κατανόησης, ανοχής, στήριξης και δημιουργίας, όλο και περισσότερο μετατρέπεται σε χώρο επιτήρησης, πειθαρχίας και ανταγωνισμού. 

• Απουσία διαπολιτισμικής παιδείας ή πολυπολιτισμικών δράσεων

• Το σχολείο πολλές φορές αναπαράγει με βίαιο τρόπο μέσα από την κοινωνική αλληλεπίδραση των μαθητών τα στερεότυπα που επικρατούν στην κοινωνία, έτσι πολλοί μαθητές και καθηγητές που ανήκουν σε ευάλωτες κοινωνικές ομάδες  (αλλοδαποί, παχύσαρκοι κτλ) γίνονται στόχοι ρατσιστικών συμπεριφορών

• Έλλειψη υποστηρικτικών δομών μέσα στο σχολείο, όπως ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί

• Υποστελέχωση, απαξίωση του δημόσιου σχολείου τόσο οικονομικά όσο και πνευματικά με πρόταγμα την καλλιέργεια ωφελιμιστικών προτύπων.

Ρατσιστικό επεισόδιο και ξυλοδαρμός γονέων σε σχολική γιορτή

3. Πολιτεία - Κοινωνία

• Κοινωνικές ανισότητες που διευρύνονται λόγω της ακραίας εκμετάλλευσης του ανθρώπου από τον άνθρωπο και ανύπαρκτες πολιτικές ένταξης

• Δεν εφαρμόζονται επαρκώς ή και καθόλου οι νόμοι κατά των διακρίσεων ή κατά της καλλιέργειας και διασποράς ρατσιστικού μίσους

  Δίκη Χρυσής Αυγής

  Δίκη Χρυσής Αυγής  

• Καλλιέργεια της άγνοιας και της ημιμάθειας έτσι ώστε να εξυπηρετηθούν οικονομικά συμφέροντα υπερδυνάμεων. Πολλές φορές για να δικαιολογηθεί ο πόλεμος εναντίον του αντιπάλου ο επιτιθέμενος κατασκευάζει ψευδείς θεωρίες (π.χ. οι λαοί της Μέσης Ανατολής είναι κατώτεροι πολιτισμικά, οι Αφρικανοί έχουν μειωμένη πνευματική αντίληψη) οι οποίες προάγουν το ρατσιστικό μίσος και τη λογική της φυλετικής ανωτερότητας (Ναζί, εθνικοσοσιαλισμός )Επίσης είναι πολύ πιο "χρήσιμό" για τους ισχυρούς του κόσμου να κατασκευάζουν"εχθρούς" (ο πρόσφυγας, ο ξένος, ο διαφορετικός) προκειμενου να αποπροασανατολίσουν την κοινή γνώμη από τους πραγματικούς υπεύθυνους των προβλημάτων της.

4. Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης (ΜΜΕ) – Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης

• Αναπαραγωγή στερεοτύπων και ρατσιστικών προτύπων στη γλώσσα ή τις ειδήσεις

• Έλλειψη δεοντολογίας και δημοσιογραφικού ήθους στην παρουσίαση θεμάτων διαφορετικότητας

• Παραπληροφόρηση και διάδοση ψευδών ειδήσεων που καλλιεργούν τις διακρίσεις ανάμεσα στους ανθρώπους

• Η ανωνυμία του διαδικτύου και η έλλειψη υπεύθυνης πολιτικής των μεγάλων εταιρειών διευκολύνουν τη διασπορά του ρατσιστικού μίσους

• Ύπαρξη οργανωμένων ρατσιστικών διαδικτυακών κοινοτήτων

Συνέπειες

1.Οικογένεια

• Διαμόρφωση προκατειλημμένων παιδιών, χωρίς αξίες και ιδανικά

• Αναπαραγωγή ρατσιστικών προτύπων στην κοινωνία και διαιώνισή τους από γενιά σε γενιά

  •  Η οικογένεια γίνεται η φωλιά επώασης και εκδήλωσης νοσηρών συμεριφορών που μπορούν να οδηγήσουν σε φαινόμενα παραβατικότητας

  2. Σχολειο

• Περιθωριοποίηση μαθητών

• Δημιουργία κλίματος φόβου και ανασφάλειας

• Μείωση της ομαδικότητας και του σεβασμού στην τάξη

•  Περιστατικά λεκτικής και σωματικής κακοποίησης, κυριαρχία σχολικού εκφοβισμού

   

  3. Πολιτεία - Κοινωνία

• Αδικία, κοινωνικές εντάσεις, φαινόμενα βίας, πόλεμοι. Ευθύνεται για αμέτρητες ανθρώπινες συμφορές, δραματικές ιστορίες ανθρώπων και ομάδων που υφίστατνται ακόμη την ωμή καταπίεση τον ευτελισμό της αξιοπρέπειας και την εκμετάλλευση. Μέ λίγα λόγια ευθύνεται για εκδηλώσεις απανθρωπιάς που συνιστούν μελανό στίγμα του πολιτισμού μας. Υπονομεύει την προσδοκία της αρμονικής συνύπαρξης και ειρήνης των λαών, οξύνοντας τις εθνικές, θρησκευτικές, φυλετικές αντιπαραθέσεις 

• Διάρρηξη της κοινωνικής συνοχής και υπονόμευση των θεμελιακών αρχών της δημοκρατίας με διάπραξη εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας (γενοκτονία Ποντίων, Αρμενίων, Παλαιστίνιων) 

•  Επικράτηση του δογματισμού και του σκοταδισμού που ανάγει σε σύμβολο την άποψη "ο θάνατός σου, η ζωή μου"

  4. Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης (ΜΜΕ) – Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης

• Διαμόρφωση αρνητικών αντιλήψεων στην κοινή γνώμη

• Ενίσχυση φόβου ή μίσους απέναντι σε κοινωνικές ομάδες 

  • Διάδοση ρητορικής μίσους
  • Ηλεκρονικός εκφοβισμός
  • Χειραγώγηση των νέων μέσω της συνεχούς έκθεσης σε ακραίο λόγο 

 

Τρόποι Αντιμετώπισης 

1. Οικογένεια

• Καλλιέργεια αξιών αποδοχής, αλληλεγγύης και ισότητας

• Συζητήσεις και κοινές δραστηριότητες που ενισχύουν τον σεβασμό στη διαφορετικότητα 

  • Οι γονείς διδάσκουν με το παράδειγμά τους, με τη γλώσσα της αγάπης και όχι του αυταρχισμού 

   2. Σχολείο

• Εισαγωγή προγραμμάτων ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ανεκτικότητας

• Δραστηριότητες για τη γνωριμία με άλλους πολιτισμούς

   

• Καλλιέργεια ανθρωπιστικής παιδείας, κατάργηση εξετασιοκεντρικού συστήματος με έμφαση σην καλλιέργεια της κριτικής σκέψης και την ανάδειξη των ανθρωπιστικών προτύπων 
• Ενίσχυση των κοινωνικών δομών, παρουσία ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών για την άμεση αντιμετώπιση των φαινομένων σχολικού εκφοβισμού, χρηματοδότηση των σχολείων για την εξασφάλιση όλων των υλικών και πνευματικών προυποθέσεων για την παροχή εν'ός ολοκληρωμ´νου εκπαιδευτικού έργου 

3. Πολιτεία - Κοινωνία

• Νομοθεσία κατά των διακρίσεων με διασφάλιση της ισονομίας των πολιτών, της αξιοκρατίας και των ατομικών δικαιωμάτων όχι μόνο σε επίπεδο πολιτικών διακηρύξεων αλλά και σε αυτό της εφαρμογής τους

• Πολιτικές κοινωνικής ένταξης και ίσων ευκαιριών με ιδιαίτερη μέριμνα για τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες (πρόσφυγες, μετανάστες, γυναίκες, ηλικιωμένοι, τοξικοεξαρτημένοι κτλ) ώστε να εξασφαλίζεται η ισότιμη συμμετοχή σε όλα τα κοινωνικά αγαθά

• Προώθηση της πολιτισμικής πολυμορφίας 

  • Κινητοποίηση και ενίσχυση Διεθνών Οργανισμών όπως ο Ο.Η.Ε. η Διεθνής Αμνηστία, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα 
  • Ενίσχυση της παγκόσμιας ειρήνης και διαρκής προσπάθεια για την κατάργηση της εκμετάλλευσης  

4. Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης (ΜΜΕ) – Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης

• Υπεύθυνη δημοσιογραφία και αντικειμενική ενημέρωση

• Εκπομπές και καμπάνιες ενάντια στον ρατσισμό

• Προώθηση θετικών προτύπων διαπολιτισμικής συμβίωσης

  • Καταδίκη του ρατσιστικού λόγου με επιβολή αυστηρών ποινών
  • Εκπαίδευση των χρηστών για υπεύθυνη χρήση του διαδικτύου 

 Επίλογος 

Τάσου Λειβαδίτη, «Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος»

Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος
δεν θα πάψεις ούτε στιγμή ν’ αγωνίζεσαι για την ειρήνη και για το δίκιο.
Θα βγεις στους δρόμους, θα φωνάξεις, τα χείλια σου θα
ματώσουν απ’ τις φωνές
το πρόσωπό σου θα ματώσει από τις σφαίρες — μα ούτε βήμα πίσω.
Κάθε κραυγή σου μια πετριά στα τζάμια των πολεμοκάπηλων
Κάθε χειρονομία σου σα να γκρεμίζεις την αδικία.
Και πρόσεξε: μη ξεχαστείς ούτε στιγμή.

 

[πηγή: Τάσος Λειβαδίτης, Ποίηση, Κέδρος, Αθήναι ²1979, σ. 121-124]

 

 

Τραγούδια και μουσικές κατά του ρατσισμού

10 πολιτικά τραγούδια για τη Δημοκρατία

 

Εκπαιδευτικό υλικό για το ρατσισμό και τη διαφορετικότητα

 

 

 

 

Προσφυγικό

 

Πρόσφυγες στο Ηράκλειο του Μεσοπολέμου 

 

Νέα Αλικαρνασσός: Η νέα πατρίδα των προσφύγων της γενέτειρας του Ηροδότου

 

Πρόσφυγες στην Κρήτη μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή

Πρόσφυγες και "γηγενείς" στη μεσοπολεμική Αθήνα. Μια δύσκολη συμβίωση.

Στερεότυπα

 https://oxynoia.blogspot.com/2012/03/blog-post_77.html και Νέα Ελληνικά Β΄Λυκείου Αλέξανδρος και Σπύρος Μητσέλος

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ

  Στερεότυπα:  Είναι σταθερές, ταξινομημένες απόψεις , που συνήθως οφείλονται σε ελλιπή πληροφόρηση, σχετικά με τα χαρακτηριστικά που αποδίδονται στα μέλη μιας ομάδας. Τα στερεότυπα αποτελούν αντιλήψεις τις οποίες εσωτερικεύουμε αυθόρμητα και ασυνείδητα από το άμεσο περιβάλλον όπου ζούμε . Με βάση αυτές αξιολογούμε συνήθως απλά και αβασάνιστα τον χαρακτήρα και τον ρόλο των διάφορων κοινωνικών ομάδων και οδηγούμαστε σε προκαταλήψεις.

Προκατάληψη: "Γνώμη που διαμορφώνεται εκ των προτέρων χωρίς επισταμένη μελέτη και κριτική εξέταση των πραγμέτων, οπότε είναι εσφαλμένη και οδηγεί σε δυσμενή προδιάθεση απέναντι σε πρόσωπο ή ομάδα". Γ. Μπαμπινιώτης, Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Κέντρο Λεξικολογίας. 

   Χαρακτηριστικά

§        Βασίζονται σε προκατασκευασμένες ιδέες και κρίσεις, οι οποίες κατατάσσουν πρόσωπα και πραγματα σε γενικές κατηγορίες: π.χ. Όλοι οι βόρειοι λαοί είναι ψυχροί ως χαρακτήρες.

§        Δεν εμπεριέχουν αναλυτικές αιτιολογήσεις, αντίθετα ερμηνεύουν με απλοικό τρόπο σύνθετα κοινωνικά φαινόμενα

§        Είναι γενικευτικά σύνολα για ένα  λαό ή κοινωνική ομάδα 

§        Ενεργοποιούνται χωρίς σκέψη, με τρόπο αυτόματο και μηχανικό

§        Παρεμποδίζουν την λειτουργία της κρίσης, γιατί επέχουν τη θέση δόγματος, επιβάλλονται δηλαδή ως αυτονόητες αλήθειες με απόλυτο κύρος που δεν επιδέχεται αμφισβήτηση.

          §      Καθορίζουν την αντίδραση και τη συμπεριφορά ενός ατόμου απέναντι στα μέλη ομάδων.

Μορφές Στερεοτύπων 

Κάθε εποχή και κοινωνία διακρίνεται για τα ιδιαίτερα κοινωνικά που αντιστοιχούν στιςκοινωνικές και πολιτιστικές συνθήκες. Μπορούμε λοιπόν να μιλάμε για στερεότυπα με βάση:

• τις διαφορετικές κοινωνικές τάξεις
• την επαγγελματική ομάδα
• το φύλο
• την ηλικία

Τα στερεότυπα σε αυτές τις περιπτώσεις σχετίζονται με τους κοινωνικούς ρόλους, το περιεχόμενο των οποίων προσδιορίζουν (π.χ. ο ρόλος της γυναίκας στη σύγχρονη κοινωνία: "καλή νοικοκυρά", "όμορφη", "πιστή σύζυγος" ή του άνδρα"προστάτης", "δυνατός", "αρχηγός της οικογένειας" κ.λ.π.) 

     
Αίτια δημιουργίας στερεότυπων αντιλήψεων

§ Η οικογένεια ως πρωταρχικός φορέας αγωγής επηρεάζει και καθορίζει την αδιάπλαστη νεανική σκέψη. Οι ιδεολογικοί προσανατολισμοί και το σύνολο των αξιών που επικρατούν στο οικογενειακό περιβάλλον προδιαθέτουν θετικά ή αρνητικά το νέο για κοινωνικές ομάδες , ιδεολογίες κ.λπ.

  § Το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο, η άγνοια, η ημιμάθεια, η έλλειψη κριτικής σκέψης , για σφαιρική θέαση των γεγονότων, η μονομερής και επιφανειακή γνώση στο πλαίσιο του εξειδικευτικού θεσμού που δε δημιουργεί διάθεση γόνιμης αμφισβήτησης στερεοτυπικών αντιλήψεων, δεν ευνοεί την πολυπρισματική θεώρηση των πραγμάτων, δεν απαλλάσσει από το δογματισμό και την προσκόλληση σε αυθεντίες.

§ Τα μέσα ενημέρωσης και κοινωνικής δικτύωσης αναπαράγουν στερεότυπες αντιλήψεις με την προπαγάνδιση ανάλογων ιδεών και προκαταλήψεων για πρόσωπα , ομάδες ατόμων , ιδεολογίες. Επίσης με την καλλιέργεια εθνικιστικού πνεύματος και την προβολή αρνητικών προτύπων στα οποία υπολανθάνουν στερεότυπες αντιλήψεις.

§ Τα θρησκευτικά δόγματα καλλιεργούν ένα γενικότερο τρόπο άκριτης αποδοχής των γεγονότων και των καταστάσεων.

§  Το πολιτικό κατεστημένο έχει άμεσο συμφέρον  από τις διακρίσεις και το διαχωρισμό των πολιτών με βάση τον ιδεολογικό τους προσανατολισμό. Δημαγωγοί στο όνομα της εξουσίας καλλιεργούν το λαϊκισμό και τον εθνικισμό.

§ Τα οργανωμένα οικονομικά συμφέροντα «κατασκευάζουν» υποτιμητικά χαρακτηριστικά για κοινωνικές ομάδες , μετανάστες, για να επιτύχουν την ηθική νομιμοποίηση της εκμετάλλευσης και της αναξιοκρατικής αντιμετώπισής τους.

§  Ο σύγχρονος τρόπος ζωής δεν αφήνει στον άνθρωπο περιθώρια να σκεφτεί. Ο ατομικισμός και η ιδιοτέλεια και οι κοινωνικές ανισότητες και ιδεολογίες που μεταβιβάζονται από γενιά σε γενιά .

§ Συμπλεγματικές προσωπικότητες υποβιβάζουν την αξία άλλων για να ενισχύσουν την αίσθηση της δικής τους αξίας και να εκτονώσουν τη δυσφορία που αισθάνονται για την αυτόϋποεκτίμησή τους.

   
 Συνέπειες

      
Για το άτομο

§  Δυσχεραίνεται η κοινωνικοποίηση του ατόμου , η πορεία από το εγώ στο εμείς.

§   Διαστρεβλώνεται η πραγματικότητα και το άτομο οδηγείται στη μεροληψία και στον παρωπιδισμό.

§ Καθίσταται δυσχερής η ανεύρεση της αλήθειας λόγω διαμορφωμένης εκ των προτέρων αντιλήψεως, έλλειψης κριτικής σκέψεις , απόρριψης κάθε νεωτεριστικής προσπάθειας.

§  Πνευματική στειρότητα, καθώς εξαιτίας της μονομέρειας της σκέψης , δεν αναπτύσσεται η φαντασία , μένει στάσιμη η επιστήμη.

§      Παρεμποδίζεται η αυτοκριτική και η αυτογνωσία , αφού θεωρείται δεδομένη η υπεροχή έναντι των άλλων.

§ Απώλεια ηθικής συνείδησης , καθώς η προκαθορισμένη στάση οδηγεί στην  αδικία και στην απόρριψη των άλλων. Τα στερεότυπα συνοδεύονται από ρατσισμό, φανατισμό και πάθη που καταλήγουν σε απάνθρωπη συμπεριφορά και παραβίαση των ανθρώπινων δικαιωμάτων.

Για την κοινωνία

§ Κοινωνική δυσαρμονία με αποτέλεσμα την κοινωνική στασιμότητα και αναστολή της κοινωνικής προόδου.

§ Πρόκληση κοινωνικών αναστατώσεων και αύξηση φαινομένων κοινωνικής παθογένειας (βία, εγκληματικότητα, τρομοκρατία ).

§  Πολιτική αστάθεια, φανατισμός, καταπάτηση δικαιωμάτων ατόμων και κοινωνικών ομάδων.

§ Καλλιέργεια πνεύματος εθνικισμού, ρατσισμού και φυλετικών διακρίσεων.

§ Μαζοποίηση και παθητικοποίηση, από τη δουλική αποδοχή των στερεότυπων και την και την εκμηδένιση του προσωπικού στοιχείου. Έτσι γίνεται ευκολότερη η χειραγώγηση  και η ετεροκατεύθυνση της κοινωνίας.

§ Αδυναμία συνεργασίας όλων των λαών για επίτευξη παγκόσμιας  ειρήνης και καταπολέμηση των κοινών προβλημάτων.

Ø     Τρόποι αντίστασης στις στερεότυπες αντιλήψεις

§ Πνευματική καλλιέργεια που αναπτύσσει την κριτική σκέψη και παρέχει τη δυνατότητα πολυπρισματικής  θέασης των πραγμάτων , απαλλάσσει από εξωλογικά στοιχεία, ενισχύει τη γόνιμη αμφισβήτηση των παγιωμένων αντιλήψεων.

§ Πνευματική και συνειδησιακή εγρήγορση, φροντίδα για προσωπική καλλιέργεια , διαλλακτικότητα και έλλειψη φανατισμού, αποφυγή άγονης προσήλωσης σε παραδοσιακά δόγματα και θέσεις , μετουσίωση των νέων ιδεών σε καθημερινή πρακτική.

§ Οικογένεια →Αποφυγή επιβολής απόψεων , καλλιέργεια διαλόγου, διαπαιδαγώγηση με πνεύμα ελευθερίας , ανοχής , διαμόρφωση αυτόνομης σκέψης χωρίς προκαταλήψεις και ιδεολογικές αγκυλώσεις.

§ Παιδεία →Ανθρωπιστικό περιεχόμενο, για την ανάπτυξη σεβασμού προς τον άνθρωπο ως οντότητα και αξία. Διεύρυνση πνευματικών οριζόντων, καλλιέργεια κριτικής σκέψης και ορθολογισμού, άρση προκαταλήψεων, ρατσιστικών διακρίσεων , αρνητικών γενικευτικών κρίσεων για κοινωνικές , πολιτικές ομάδες ή κατηγορίες ανθρώπων ή και λαούς.  

§ Μέσα ενημέρωσης→ Παροχή αντικειμενικής πληροφόρησης , αποφυγή παραπληροφόρησης και εξυπηρέτησης συμφερόντων, πολυφωνία, πλουραλισμός απόψεων , τήρηση δημοσιογραφικής δεοντολογίας.

§ Πνευματικοί άνθρωποι→ Ενεργοποίηση κριτικής διάθεσης του μέσου πολίτη. Προώθηση ανθρωπιστικού πνεύματος, διεθνισμού, αφύπνιση συνειδήσεων ενάντια σε αθεμελίωτες κρίσεις που παραμορφώνουν την πραγματικότητα.

   

Καλλιέργεια και επικράτηση της παγκόσμιας ειρήνης  

 

 

Αιτίες των στερεοτύπων με βάση το φύλο:

 

 - Οι πατριαρχικές παραδόσεις των κοινωνιών μεταφέρονται από γενιά σε γενιά και εσωτερικεύονται ασυνείδητα.

- Ο αποκλεισμός της γυναίκας για πολλά χρόνια από την εκπαίδευση, την επαγγελματική και κοινωνικοπολιτική ζωή την περιόρισε στο "στενό" περιβάλλον του ιδιωτικού βίου και προσέδωσε σε αυτή ορίσμένα αρνητικά χαρακτηριστικά (φλυαρία, κουτσομπολιό, πονηριά). Τα γνωρίσματα αυτά αποδίδονται συχνά στη "γυνακεία φύση", στην πραγματικότητα όως είναι προιόν κοινωνικών και πολιτιστικών συνθηκών.

- τα οικογενειακά πρότυπα

- τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και κοινωνικής δικτύωσης εκμεταλλεύονται και αναπαράγουν κοινωνικά στερεότυπα με στόχο την προσέλκυση κοινού για την προώθηση των προιόντων τους. 

- αδιαφορία της πολιτείας απέναντι στην ουσιαστική ισότητα των δύο φίλων

-άκρατος ανταγωνσμός στον επαγγελματικό τομέα, με απουσία εργασιακού ελέγχου, με αποτέλεσμα πολλοί εργοδότες να δρουν ανεξέλεγκτα 

Κειμενικά είδη

 Κειμενικά Είδη

 

Λίγα παραπάνω λόγια για την ομιλία 

 

Λίγα παραπάνω λόγια για την επιστολή